Transport świeżej żywności wymaga utrzymania stabilnej temperatury od momentu załadunku aż do dostawy. Za jej kontrolę odpowiadają m.in. agregaty chłodnicze, w których wykorzystywane są czynniki chłodnicze. Zmiany przepisów dotyczących F-gazów wpływają więc nie tylko na kwestie środowiskowe, ale również na sposób serwisowania urządzeń, dostępność czynników i planowanie wymiany starszych agregatów.
Czynniki chłodnicze to substancje wykorzystywane w agregatach chłodniczych do odbierania ciepła z przestrzeni ładunkowej i utrzymywania wymaganej temperatury. Wśród nich znajdują się fluorowane gazy cieplarniane, określane jako F-gazy. Ich wpływ na klimat opisuje współczynnik GWP (Global Warming Potential), który wskazuje potencjał danej substancji do powodowania efektu cieplarnianego w odniesieniu do CO₂.
W chłodnictwie transportowym stosowano i nadal stosuje się m.in. R404A oraz R452A. Ze względu na ich wpływ na klimat rośnie znaczenie czynników o niższym GWP, w tym rozwiązań naturalnych, takich jak CO₂ (R744) czy propan R290. Zastosowanie innego czynnika wymaga jednak odpowiednio przystosowanego urządzenia oraz uwzględnienia wymagań dotyczących jego obsługi i bezpieczeństwa.
|
Czynnik |
GWP100 i grupa bezpieczeństwa |
Znaczenie dla floty |
|
R404A |
ok. 3922, A1 |
Bardzo wysokie GWP; starsze instalacje są szczególnie narażone na wzrost kosztów czynnika i serwisu |
|
R452A |
2139, A1 |
Niższe GWP niż R404A, ale nadal wysokie; rozwiązanie przejściowe, a nie docelowe |
|
R744 – CO₂ |
1, A1 |
Bardzo niskie GWP, brak palności, lecz praca przy wysokich ciśnieniach wymaga odpowiednio zaprojektowanego agregatu |
|
R290 – propan |
0,02, A3 |
Bardzo niskie GWP, ale wysoka palność oznacza szczególne wymagania konstrukcyjne i serwisowe |
Komisja wskazuje wprost, że R452A ma nadal wysokie GWP i należy traktować go jako rozwiązanie przejściowe. R744 i R290 są dostępne jako alternatywy, lecz wymagają specjalnie zaprojektowanych urządzeń. Nie są czynnikami, którymi można po prostu napełnić agregat przeznaczony wcześniej do R404A. Zestawienie Komisji Europejskiej https://climate.ec.europa.eu/areas-action/fluorinated-greenhouse-gases/climate-friendly-alternatives-f-gases/refrigeration_en)
Rozporządzenie UE 2024/573 obowiązuje od 11 marca 2024 roku. Wprowadza szybsze ograniczanie ilości HFC dostępnych na rynku oraz rozszerza wymagania dotyczące zapobiegania emisjom, kontroli szczelności, odzysku czynnika, dokumentacji i kwalifikacji personelu.
W przypadku agregatów w samochodach i naczepach chłodniczych przepisy nie ustanawiają obecnie odrębnego zakazu wprowadzania urządzeń na rynek na podstawie określonego progu GWP. Komisja Europejska wskazuje jednak, że ograniczanie puli HFC może prowadzić do wzrostu cen czynników o wysokim GWP. Oznacza to, że starszy agregat nie staje się automatycznie nielegalny, lecz jego dalsza eksploatacja może być coraz mniej opłacalna. Komisja Europejska – transport refrigeration (https://climate.ec.europa.eu/areas-action/fluorinated-greenhouse-gases/climate-friendly-alternatives-f-gases/refrigeration_en)
Częstotliwość kontroli szczelności zależy od ilości czynnika wyrażonej w tonach ekwiwalentu CO₂. Dla urządzeń zawierających od 5 do mniej niż 50 ton kontrole wykonuje się co 12 miesięcy, od 50 do mniej niż 500 ton – co 6 miesięcy, a powyżej 500 ton – co 3 miesiące. Ze względu na wysoki GWP R404A pierwszy próg zostaje przekroczony już przy około 1,3 kg tego czynnika.
Przeglądy, wykryte nieszczelności i ilości uzupełnionego czynnika należy odpowiednio dokumentować. Podczas naprawy lub wycofywania agregatu czynnik musi zostać odzyskany, a nie uwolniony do atmosfery.
Kontrole i prace serwisowe powinny wykonywać osoby posiadające wymagane kwalifikacje. Planowanie obsługi floty musi więc uwzględniać dostępność techników, części oraz właściwego czynnika chłodniczego.
Ograniczanie HFC może wpływać na dostępność poszczególnych czynników i ich ceny. W przypadku starszych agregatów może to zwiększać koszt kolejnych napraw lub utrudniać szybkie uzupełnienie czynnika podczas awarii.
Międzynarodowy transport chłodniczy żywności wiąże się z koniecznością uwzględnienia technologii chłodniczej przy planowaniu eksploatacji floty. Przy starszych agregatach bardziej opłacalna może być ich modernizacja lub wymiana niż dalsze ponoszenie kosztów napraw.
Decyzja zależy m.in. od wieku pojazdu, stanu agregatu, dostępności czynnika, kosztów serwisu oraz przewidywanego okresu dalszej eksploatacji. Modernizacja powinna być więc elementem długofalowego zarządzania flotą, a nie reakcją dopiero na wystąpienie awarii.
Kierunek zmian wyznaczają technologie wykorzystujące czynniki o niższym GWP oraz rozwiązania oparte na naturalnych czynnikach chłodniczych. W zależności od zastosowania mogą być wykorzystywane m.in. CO₂ czy propan R290.
Nowa technologia musi jednak zapewniać odpowiednią wydajność urządzenia i stabilne warunki przewozu. W transporcie żywności nie można traktować ograniczenia emisji jako celu oderwanego od wymagań dotyczących temperatury. Agregat powinien skutecznie reagować na zmiany warunków podczas trasy i zapewniać ciągłość łańcucha chłodniczego.
Zmiana czynnika chłodniczego lub agregatu wymaga zachowania tych samych standardów dotyczących temperatury przewożonych produktów. Dotyczy to szczególnie transportu świeżej żywności, gdzie nawet krótkotrwałe odchylenia mogą wpływać na jej jakość i bezpieczeństwo.
Przykładem operatora, który łączy technologię chłodniczą z monitoringiem temperatury, jest Fresh Logistics Polska. Firma specjalizuje się w logistyce produktów świeżych w kontrolowanej temperaturze, zapewniając w standardowych przewozach zakres od +2°C do +6°C, a w segmencie UltraFresh od 0°C do +2°C. Dzięki temu warunki przewozu są dopasowane do specyfiki świeżych produktów i wymagań dotyczących ich jakości oraz bezpieczeństwa.
Zmiany w przepisach będą stopniowo wpływać na sposób planowania inwestycji w urządzenia chłodnicze. Operatorzy muszą uwzględniać nie tylko wymagania środowiskowe, lecz także dostępność czynników, koszty serwisu i przewidywany okres eksploatacji agregatów. W przypadku starszych urządzeń znaczenia nabiera więc ocena, czy ich dalsze utrzymanie pozostaje uzasadnione ekonomicznie.
W praktyce F-gazy w transporcie chłodniczym to nie tylko kwestia zgodności z przepisami. Zmiany regulacyjne wpływają na decyzje dotyczące wyposażenia floty, organizacji serwisu i wyboru stosowanych technologii.
Przepisy dotyczące F-gazów stopniowo wpływają na sposób eksploatacji i modernizacji agregatów chłodniczych. Dla operatorów oznacza to potrzebę uwzględniania dostępności czynników, wymagań serwisowych oraz rozwoju technologii przy planowaniu floty. Jednocześnie nowe rozwiązania muszą zapewniać stabilne warunki przewozu i bezpieczeństwo produktów.
